جایزه معماری پریتزکر (The Pritzker Architecture Prize)


نگاهی به معتبرترین جایزه معماری جهان


1- مقدمه


جایزه پریتزکر طبق نظر اکثر کارشناسان، به عنوان معتبرترین جایزه ی معماری در سطح جهان شناخته می‌شود. مراسم اعطای این جایزه از سال 1979 میلادی، به صورت سالیانه برگزار می‌شود. این جایزه، به معمار زنده‌ای که ویژگی‌هایی نظیر استعداد، بینش و بصیرت معمارانه و نیز تعهد کاری در آثارش یافت شود، اعطا می‌شود. نکته‌ی جالب اینجاست که در سال 1988 و تقریباً پس از گذشت یک دهه از شروع فعالیت پریتزکر، جایزه‌ی سال استثنائاً به دو معمار (گوردون بونشافت و اسکار نیمایر) اعطا گردیده است. در ادامه، جزئیات جالب و خواندنی را از این جایزه ی بین المللی مورد بررسی قرار خواهیم داد.
هدف برگزاری این رویداد و اعطای جایزه پریتزکر به روال سالیانه، تقدیر از معمار یا معماران زنده‌ای است که آثاری خلق کرده‌اند که همگی آن‌ها آمیزهای از خلاقیت، بینش و تعهد باشند. آثاری که توانسته باشند کمک شایسته و قابل‌توجهی به پیشرفت بشریت کنند و محیط مصنوع را در زمینه ی هنر معماری اعتلا بخشند. از این جایزه ی بین المللی که در سال 1979 توسط خانواده‌ای در شیکاگو و در قالب بنیاد “Hyatt” پایه گذاری شده، با عنوان "نوبل معماری" یا "بالاترین درجه افتخاری حرفه‌ای" در زمینه ی معماری یاد می‌شود. این جایزه مشتمل بر 100،000 دلار آمریکا جایزه‌ی نقدی است که همراه با یک مدال مخصوص از جنس برنز به فرد برگزیده اهدا می‌شود. برنده‌ی جایزه پریتزکر نیز هر ساله در یک مراسم که معمولاً در یکی از بناهای شاخص معماری جهان برگزار می‌شود، اعلان عمومی شده و مورد تقدیر قرار می‌گیرد.

2- تاریخچه


جی و سیندی پریتزکر (Jay and Cindy Pritzker) بر این عقیده بودند که یک جایزه‌ی معناگرا و الهام‌بخش، خواهد توانست تا علاوه بر بالا بردن سطح حساسیت عموم مردم نسبت به معماری، معماران را نسبت به کاربرد خلاقیت بیشتر در آثارشان و نیز معناگرایی در رویه ی حرفه‌ای خود تشویق نماید. نام جایزه پریتزکر از خانواده‌ی "پریتزکر" که فعالیتهای تجاری‌شان در شهر شیکاگو بسیار شناخته شده است، گرفته شده که از جمله مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به گروه هتل‌های "Hyatt" در سراسر دنیا اشاره کرد.


خانواده‌ی پریتزکر، برای مدت‌های طولانی به حمایت مالی و معنوی خود از آموزش عمومی، دانش، پیشرفت های پزشکی و فعالیت‌های فرهنگی شهره‌ی عام و خاص هستند. جی پریتزکر (1922 – 1999)  به همراه همسرش در سال 1979 بنیانگذار این جایزه بودند. تام پریتزکر فرزند ارشد وی، مدیر و رئیس بنیاد «Hyatt» اشاره می‌کند: "همانند بسیاری از ساکنان قدیمی شیکاگو، پدر و مادر من هم از قاعده‌ی حساسیت نسبت به محیط پیرامونی، ساختمان‌ها و بحث معماری مستثنی نبودند؛ چراکه شیکاگو زادگاه اولین برج‌های مرتفع در جهان و نیز محلی بود که معماران معروفی چون سالیوان، رایت، میس ون ده رو و بسیاری دیگر در آن به خلق آثار معماری خود پرداخته بودند."
وی ادامه می‌دهد: "در سال 1967، ما یک ساختمان نیمه تمام را به منظور راه‌اندازی هتل هایت در آتلانتا خریداری کردیم. آتریوم مرکزی مرتفع این ساختمان، در طول زمان تبدیل به شاخصه‌ی اصلی هتل‌های ما در جهان شد. کاملاً برای ما واضح بود که این نوع از طراحی، تأثیر بسزایی بر روحیه و حال خوب مسافران و کارکنان هتل ما داشت. لذا با این وجود که ما به عنوان شهروندان شیکاگو تا حدودی از ارزش‌های معماری باخبر بودیم، تجربه‌ی طراحی و ساخت هتل‌ها، ما را به درک اهمیت تأثیر محیط بر رفتار انسان‌ها رهنمون کرد. بنابراین در سال 1979، تصمیم به تقدیر از معمارانی گرفتیم که این مهم را برآورده سازند. مادر و پدرم بر این عقیده بودند که یک جایزه‌ی معناگرا و الهام‌بخش، خواهد توانست تا علاوه بر بالا بردن سطح حساسیت عموم مردم نسبت به معماری، معماران را نسبت به کاربرد خلاقیت بیشتر در آثارشان و نیز معناگرایی در رویه ی حرفه‌ای خود تشویق نماید."

 

3- فرایند انتخاب و اهدای جایزه پریتزکر


مدیر اجرایی این جایزه، از برگزیدگان گذشته ، معماران ، دانشگاهیان ، منتقدین ، سیاستمداران ، متخصصان درگیر در تلاش‌های فرهنگی و اشخاص رشته‌های متنوع که دارای تخصص و علاقه در زمینه معماری هستند، تقاضا می‌کند تا نامزدهای خود را معرفی کنند. علاوه بر این ، هر معمار دارای مجوز می‌تواند نامزد مورد نظر خود را به مدیر اجرایی معرفی کند. نامزدها تا اول نوامبر هر سال معین پذیرفته می‌شوند. کافی است نامه الکترونیکی، با نام و اطلاعات تماس نامزد به مدیر اجرایی ارسال شود. نامزدهای پذیرفته‌شده بعد از پایان این مدت، به طور خودکار برای جایزه سال تقویمی بعد در نظر گرفته می‌شوند. انتخاب نهایی برنده از میان این نامزدها بدون در نظر گرفتن ملیت، نژاد، عقیده یا ایدئولوژی آن‌ها، توسط هیئت داوران بین المللی با شور و رأی‌گیری مخفی انجام می‌شود. تا به امروز بالغ بر ۵۰۰ نفر از بیش از ۴۷ کشور جهان نامزد دریافت این جایزه بوده‌اند.
بسیاری از فرآیندهای کاری، رویه‌ها و جوایز جایزه پریتزکر از جایزه‌ی نوبل الگوبرداری شده‌اند. به برنده‌های این جایزه نیز، علاوه بر گرنت مالی 100،0000 دلاری و لوح تقدیر، از سال 1987 به بعد، مدالی از جنس برنز که بر اساس طرح های لویی سالیوان معمار برجسته‌ی آمریکایی طراحی شده، به عنوان یادبود اهدا می‌شود. در یک طرف این مدال، نام جایزه و در طرف دیگر، سه اصطلاح استحکام (Firmness)، کارایی (Commodity) و زیبایی (Delight) و سه کیفیت مطلوب معماری از نظر ویتروویوس (Firimitas, Utilitas and Venustas)، معمار روم باستان، حک شده ‌است. پیش از سال ۱۹۸۷ به جای این مدال برنز، مجسمه‌ای از هنری مور (Henry Moore) که در تعداد محدود ساخته شده‌ بود، به برنده اهدا می‌شد.
 



 

4- مراسم اعطای جایزه پریتزکر


مراسم رسمی اعطای این جایزه، هر سال و معمولاً در ماه مارس برگزار می‌شود. این جشن به طور معمول در یکی از بناهای فاخر معماری جهان برپا می‌شود. انتخاب گزینه ی محل برگزاری این رویداد، تأکید مجددی بر روی اهمیت محیط مصنوع در ایجاد شرایط لازم برای برپایی یک رویداد مهم معماری است. این محل، غالباً در هر سال و پیش از آن که برنده‌ی جایزه مشخص شود، انتخاب می‌شود و هیچ قصدی مبنی بر وجود هم‌خوانی میان این دو مورد وجود ندارد. در این مراسم فقط افرادی که از سراسر جهان مورد دعوت قرار گرفته‌اند، در کنار مهمانان ویژه ی کشور برگزارکننده حضور دارند. برنامه‌ی این مراسم نیز به طور معمول شامل خوش‌آمدگویی مسئولان برگزارکننده و نماینده ی کشور میزبان، سخنرانی رئیس هیئت داوران، اعلام برنده توسط تام پریتزکر و نیز سخنرانی فرد برنده می‌باشد.

5- برگزیدگان جایزه پریتزکر


تاکنون 42 دوره جایزه پریتزکر برگزار شده است که در طی آن، 48 معمار از 20 کشور جهان برگزیده شده‌اند. معماران امریکایی، ژاپنی و بریتانیایی به ترتیب در 8، 7 و 4 دوره، برگزیده جایزه پریتزکر بوده‌اند. معماران کشورهای اسپانیا، ایتالیا، آلمان، برزیل، پرتغال، سوئیس و فرانسه هرکدام در 2 دوره و معماران کشورهای اتریش، استرالیا، ایرلند، چین، دانمارک، شیلی، مکزیک، نروژ، هلند و هند هرکدام یک بار به عنوان برگزیدگان جایزه پریتزکر انتخاب شده‌اند.
فیلیپ جانسون، معمار امریکایی، در سال ۱۹۷۹ برای ۵۰ سال تخیل و سرزندگی‌ای که در تعداد بیشماری موزه، نمایش‌خانه، کتابخانه، خانه، باغ و بنای اداری مجسم شده‌است، نخستین برنده‌ی جایزه ی معماری پریتزکر شد. در سال ۲۰۰۴ زاها حدید، معمار بریتانیایی عراقی‌الاصل، اولین زنی بود که برنده‌ی این جایزه شد. جوان‌ترین برنده‌ی این جایزه هم ریوئه نیشی‌زاوا، ۴۴ساله از ژاپن در سال ۲۰۱۰ بود. ژاک هرتزوگ و پیر دمورن از کشور سوئیس در سال ۲۰۰۱ و کازویو سجیما و نیشی‌زاوا از ژاپن در سال ۲۰۱۰ در دریافت جایزه نیز شریک بوده‌اند. در ۱۹۸۸ گوردون بانشفت از امریکا و اسکار نیمایر از برزیل هر دو به شکل مستقل برنده‌ی جایزه شدند. در سال ۲۰۱۷ رافائل آراندا، کارمه پیجم و رامون ویالتا از اسپانیا نخستین گروه سه نفره‌ای بودند که برنده‌ی این جایزه شدند.